📚 Η Ιόνιος Βιβλιοθήκη Συνομιλεί
Συζητήσεις με ανθρώπους της τέχνης, της επιστήμης και του πολιτισμού
Η σειρά συνεντεύξεων «Η Ιόνιος Βιβλιοθήκη Συνομιλεί» συνεχίζεται, φιλοξενώντας προσωπικότητες που με το έργο, τη γνώση και τη δημιουργικότητά τους συμβάλλουν ουσιαστικά στα γράμματα, τις τέχνες, την επιστήμη και τον πολιτισμό.
Σε αυτή τη
συνάντηση συνομιλούμε με τον συγγραφέα Μίνω Ευσταθιάδη, με αφορμή το
βραβευμένο με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2025 μυθιστόρημά του «Σου
γράφω από την κοιλιά του κτήνους», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις
Μεταίχμιο.
Το 2022 ο
Μίνως Ευσταθιάδης επισκέπτεται μια φυλακή υψίστης ασφαλείας στη Γερμανία για να
συναντήσει έναν κρατούμενο που έχει καταδικαστεί σε ισόβια. Κατά τη διάρκεια
της συνάντησης, όμως, ανοίγει ένας διαφορετικός δρόμος έρευνας.
Μια
εξαφάνιση ενός δεκάχρονου κοριτσιού το 1981 στο δάσος της λίμνης Άμερ στη
Βαυαρία και η δολοφονία μιας γυναίκας στο Μόναχο το 2006, δύο φαινομενικά
άσχετες υποθέσεις, αρχίζουν να συνδέονται με έναν απρόσμενο τρόπο. Ο κατάδικος
γίνεται αφηγητής, ο συγγραφέας γίνεται ερευνητής και η αναζήτηση της αλήθειας
οδηγεί βαθύτερα στην «κοιλιά του κτήνους».
Ο Μίνως Ευσταθιάδης είναι ένας άνθρωπος με ανήσυχο πνεύμα, που αγαπά τη θάλασσα, τα ταξίδια και την περιπέτεια. Και αυτή η ανησυχία περνά αυτούσια στη γραφή του: μια γραφή με ρυθμό, ένταση και αδιάκοπη κίνηση, που ανοίγει διαρκώς νέους δρόμους και παρασύρει τον αναγνώστη μαζί της. Σπούδασε Νομικά στην Αθήνα και στο Ανόβερο
Έχει γράψει τα μυθιστορήματα Έξοδος (Ανατολικός, 2001), Χωρίς γλώσσα (Καστανιώτης, 2004) και Το δεύτερο μέρος της νύχτας (Ωκεανίδα, 2014), που εκδόθηκε στα γερμανικά (Acabus, 2014). Το μυθιστόρημά του Ο δύτης (Ίκαρος, 2018, β’ έκδοση Μεταίχμιο, 2025) εκδόθηκε στα γαλλικά (Actes Sud, 2020) και στα αραβικά (Al Arabi, 2023). Βρέθηκε στη βραχεία λίστα των βραβείων Athens Prize for Literature (Ελλάδα), Violeta Negra Occitanie (Γαλλία) και Prix du Livre Européen (Ευρώπη). Το μυθιστόρημά του Κβάντι (Ίκαρος, 2020) εκδόθηκε στα γαλλικά (Actes Sud, 2023). Το μυθιστόρημά του Σχέδια του χάους (Ίκαρος, 2022) θα κυκλοφορήσει στα γαλλικά από τον οίκο Actes Sud το 2025 και έχει υπογραφεί option για την τηλεοπτική του μεταφορά. Ζει κοντά στη θάλασσα.
Έχει επίσης γράψει το Κουτί των Ονείρων, ένα παιδικό βιβλίο γεμάτο φαντασία, περιπέτεια και συναίσθημα, με την υπέροχη εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη, που κυκλοφορεί από τις (Εκδόσεις Μεταίχμιο 2025).
Μέσα από τη
σημερινή μας συνέντευξη θα γνωρίσουμε καλύτερα το «Σου γράφω από την κοιλιά
του κτήνους», τις πραγματικές υποθέσεις που βρίσκονται στον πυρήνα του και
την έρευνα που οδήγησε τον συγγραφέα στη δημιουργία αυτού του ιδιαίτερου
μυθιστορήματος.
🗣Συνέντευξη
Ερώτηση: Όσο προχωρά η αφήγηση, η έννοια του «ενόχου» γίνεται όλο και πιο ασταθής. Ξεκινάμε από έναν άνθρωπο που έχει ήδη καταδικαστεί και καταλήγουμε να αναρωτιόμαστε όχι μόνο αν είναι ένοχος, αλλά και πώς φτάνουμε εμείς οι ίδιοι να θεωρούμε κάποιον ένοχο. Κατά τη διάρκεια της έρευνας και της συγγραφής, υπήρξε κάποια στιγμή που μετακινήθηκε η δική σας βεβαιότητα για τον Φρέντερικ Τάλας;
Aπάντηση: Γενικότερα, ομολογώ ότι οι βεβαιότητες -κάθε είδους- μου προκαλούν μόνο πλήξη. Ίσως το κεντρικό θέμα του βιβλίου, αν υπάρχει βεβαίως κάτι τέτοιο, να είναι η αμφιβολία και ο τρόπος που την αντιλαμβανόμαστε, ειδικά σήμερα. Ο άνθρωπος που αμφιβάλει συνεχίζει να ερευνά, να σκέφτεται, να κρίνει, να αμφισβητεί.
Ερώτηση: Έχετε σπουδάσει Νομική και έχετε εργαστεί ως δικηγόρος. Στο βιβλίο, όμως, μοιάζει να λειτουργείτε περισσότερο ως κάποιος που προσπαθεί να καταλάβει παρά ως κάποιος που θέλει να αποδείξει μια θέση. Υπήρξε κάποια στιγμή στην έρευνα όπου η νομική σας σκέψη σάς έλεγε «τα στοιχεία οδηγούν εδώ», ενώ η συγγραφική σας διαίσθηση σάς έλεγε «κάτι δεν μου αρκεί»; Και ποια από τις δύο φωνές εμπιστευτήκατε περισσότερο;
Aπάντηση: Η νομική επιστήμη προσπαθεί να τραβήξει τις γραμμές μεταξύ του απαγορευμένου και του νόμιμου, της ελευθερίας και την ασφάλειας. Οι ισορροπίες αποδεικνύονται λεπτές και συνεχώς μεταβάλλονται, υπάρχουν όμως και απαράβατα όρια. Είναι απαραίτητα όλα αυτά διότι η έννοια της δικαιοσύνης και οι πρακτικές της απονομής της αποτελούν τους καθαρότερους καθρέφτες για την λειτουργία μιας κοινωνίας.
Εξ ορισμού, η λογοτεχνία απλώνεται σ’ ένα διαφορετικό πεδίο. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η σαγήνη της: καταργεί τις οριοθετήσεις, σβήνει και ξανασχεδιάζει τις γραμμές, ανοίγει την πόρτα στο φανταστικό, ακόμα και στο ανείπωτο. Δεν θέλησα να γράψω ένα νομικό σύγγραμμα, αλλά ένα μυθιστόρημα για δύο ανθρώπους που έχουν καταδικαστεί σε ισόβια. Σχεδόν αναγκαστικά λοιπόν, ανέκυψαν και πολλά ζητήματα με νομικό ενδιαφέρον.
Ερώτηση: Το βιβλίο μοιάζει να ζητά από τον αναγνώστη να αντέξει κάτι που συνήθως η αστυνομική λογοτεχνία προσπαθεί να εξαλείψει: την αβεβαιότητα. Εσείς, ως συγγραφέας, μπορείτε να αφήσετε ένα ερώτημα πραγματικά ανοιχτό; Ή υπάρχει μέσα σας η ανάγκη να γνωρίζετε την απάντηση, ακόμη κι αν επιλέξετε να μην τη δώσετε στον αναγνώστη;
Aπάντηση: Για μένα, αποτέλεσε ένα μεγάλο στοίχημα αυτό ακριβώς που αναφέρετε. Είναι αλήθεια ότι η αστυνομική λογοτεχνία προσφέρει, σχεδόν πάντα, ένα είδος κάθαρσης. Ξεκίνησα αντίστροφα: Θα μπορούσα να γράψω μια ιστορία που καταλήγει σ’ ένα κεντρικό, μα ίσως αναπάντητο ερώτημα; Κι αν ναι, θα είχε ενδιαφέρον κάτι τέτοιο για τους αναγνώστες; Στη διάρκεια των δυόμιση χρόνων της συγγραφής, βρισκόμουν συνεχώς μπροστά σ’ αυτά τα ερωτήματα. Σε προσωπικό επίπεδο πάντως, με ενδιαφέρει περισσότερο η αναζήτηση της αλήθειας κι όχι η τελική μορφή της.
Ερώτηση: Γράφετε για πραγματικούς ανθρώπους, ένα πραγματικό έγκλημα και έναν άνθρωπο που κουβαλά μια καταδίκη. Όταν ένας συγγραφέας ξαναφηγείται μια πραγματική ιστορία, δεν μεταφέρει μόνο γεγονότα· δημιουργεί και μια νέα εκδοχή τους στα μάτια του αναγνώστη. Πού βρίσκεται για εσάς το όριο ανάμεσα στην ελευθερία της λογοτεχνίας και την ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από την ιστορία;
Aπάντηση: Από την αρχή με απασχολούσε συνεχώς η δική μου ευθύνη προς τους πραγματικούς ανθρώπους της ιστορίας. Μερικοί από αυτούς είδαν τις ζωές τους να καταστρέφονται, σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, χωρίς να έχουν την δυνατότητα οποιασδήποτε αντίδρασης. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, αποφάσισα ότι θα αποτύπωνα τα πάντα όσο πιο πιστά μπορούσα. Με λίγα λόγια, δεν υπάρχει καθόλου μυθοπλασία μέσα στο μυθιστόρημα – γεγονός αντιφατικό από μόνο του. Αυτό δεν σημαίνει ότι ισχυρίζομαι πως «λέω την αλήθεια». Κατέβαλα όμως κάθε προσπάθεια να μείνω όσο πιο κοντά μπορούσα στα γεγονότα.
Ερώτηση: Ο τίτλος μιλά για την «κοιλιά του κτήνους». Στην πορεία του βιβλίου, όμως, το «κτήνος» μπορεί να πάρει πολλές μορφές: το έγκλημα, το σύστημα, η δικαιοσύνη, η ανάγκη μας να βρούμε έναν ένοχο ή ακόμη και ο ίδιος ο άνθρωπος. Όταν γράψατε τον τίτλο, ξέρατε ήδη τι ήταν για εσάς το «κτήνος» ή το ανακαλύψατε στην πορεία της γραφής;
Aπάντηση:Το βιβλίο είχε έναν διαφορετικό τίτλο και προγραμματίζαμε την έκδοσή του. Λίγο πριν μπει στο τυπογραφείο, συνέβη κάτι που με επηρέασε - με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Ο καταδικασμένος σε ισόβια κάθειρξη Φρέντι Τάλας, ένας από τους «πρωταγωνιστές», μου έστειλε ένα γράμμα ενώ βρισκόταν σε απομόνωση, στη φυλακή υψίστης ασφαλείας του Στράουμπιγκ, στη Βαυαρία. Με μια μικρή καθυστέρηση, συνειδητοποίησα ότι τα όσα έγραφε δεν μου άφηναν καμία επιλογή. Έπρεπε να αλλάξω τον τίτλο. Κάπως έτσι γεννήθηκε το Κτήνος, που μάλλον κρύβει πολλές ερμηνείες. Όποιος μπει στον κόπο να το διαβάσει, θα δώσει τη δική του.
Ερώτηση: Σε μια πραγματική υπόθεση υπάρχουν γεγονότα, μαρτυρίες, έγγραφα, μνήμες και ερμηνείες. Κάποια στιγμή όλα αυτά πρέπει να μετατραπούν σε αφήγηση. Πώς καταλαβαίνετε ότι η έρευνα έχει ολοκληρώσει τον ρόλο της και αρχίζει πλέον η δουλειά του συγγραφέα; Και πόσο συνειδητά κατασκευάζεται τελικά η «αλήθεια» ενός βιβλίου;
Aπάντηση:Σε ορισμένες περιπτώσεις η έρευνα δεν τελειώνει ποτέ, αφού πάντα απομένουν άγνωστες πτυχές. Στις δύο υποθέσεις με τις οποίες ασχολήθηκα, οι αντίστοιχες δικογραφίες ξεπερνούσαν τις 25.000 σελίδες. Ο όγκος των πληροφοριών ήταν τεράστιος και η έρευνα πέρασε από χίλια κύματα, αφού δεν είχα πρόσβαση σε όλα τα αρχεία. Ως συγγραφέας, επιχείρησα να θίξω τον σκληρό πυρήνα, τα σημεία εκείνα που κάποιοι άλλοι δεν μπόρεσαν ή
δεν θέλησαν να πλησιάσουν. Εκεί επικεντρώθηκε η προσπάθειά μου. Όταν τα ερωτήματα άρχισαν να γίνονται όλο και πιο άβολα, ήταν ξεκάθαρο πως είχε έρθει η ώρα να γράψω.
Ερώτηση:Αν ο Φρέντερικ Τάλας μπορούσε να διαβάσει σήμερα το βιβλίο σας, ποια θα ήταν η αντίδρασή του που θα σας ενδιέφερε περισσότερο να ακούσετε; Και υπάρχει κάτι που θα θέλατε να του πείτε εσείς, έχοντας πλέον ολοκληρώσει αυτή την αναζήτηση γύρω από τη ζωή και την καταδίκη του;
Aπάντηση: Εννοείται πως θα ήθελα πολύ να το διαβάσει και ακόμα περισσότερο να ακούσω τη γνώμη του. Όχι μόνο τη δική του, αλλά και όλων των άλλων εμπλεκομένων. Κυρίως γι’ αυτό, ελπίζω να μεταφραστεί και να εκδοθεί και στα γερμανικά κάποια μέρα.
Ο Φρέντερικ ξέρει πως πιστεύω στην αθωότητά του, όχι μόνο επειδή του έχω πει. Ήταν άλλωστε ένας από τους λόγους που έγραψα την ιστορία του - αν όχι ο σημαντικότερος.
Ερώτηση: Στο βιβλίο σας η αναζήτηση της αλήθειας περνά μέσα από στοιχεία, μαρτυρίες, αρχεία και ερμηνείες. Σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιο όγκο πληροφοριών, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να παράγει και πειστικές ανακρίβειες. Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία γίνεται όλο και περισσότερη, αλλά η βεβαιότητα για την αλήθεια της ίσως δυσκολότερη, τι σημαίνει πλέον για έναν συγγραφέα να ερευνά;
Aπάντηση: Όλα δείχνουν πως η ΤΝ είναι ένα (φοβερό) όπλο. Θα το στρέψουμε εναντίον μας; Μήπως το έχουμε ήδη κάνει; Κάποτε ανακαλύψαμε το σίδερο και το μαχαίρι, την πυρίτιδα και το ντουφέκι, τη διάσπαση του ατόμου και την ατομική βόμβα. Η ιστορία συνεχίζει να μας στέλνει τα δικά της μηνύματα. Θα πέσουμε -και πάλι- θύματα της απληστίας μας; Οι πιθανότητες μάλλον δεν είναι με το μέρος μας.
Όσο πολλαπλασιάζονται οι πιθανές εκδοχές, τόσο πιο συναρπαστική γίνεται η εποχή για έναν συγγραφέα. Η ίδια η τέχνη αποτελεί ένα καταστατικό ψέμα. Μπορεί όμως να αποκαλύψει, με εκπληκτική δύναμη, τόσες αλήθειες.
Ερώτηση: Στο βιβλίο υπάρχει ένας άνθρωπος μέσα στην «κοιλιά του κτήνους», ενώ έξω από αυτήν υπάρχει ένας κόσμος που συνεχίζει να κινείται. Εσείς έχετε μια ιδιαίτερη σχέση με τη θάλασσα και την έχετε συνδέσει και σε άλλα έργα σας με έναν χώρο ελευθερίας. Είναι για εσάς η ελευθερία ένας τόπος όπου πηγαίνουμε ή ένας τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε να υπάρχουμε;
Η ελευθερία είναι ένα ιδανικό και ταυτόχρονα μια αίσθηση. Θα μπορούσε να μοιάζει με πυξίδα, αν δεν έκοβε σαν λεπίδα. Κι όμως, χωρίς αυτή, όλα ξεφτίζουν και χάνουν το νόημά τους. Οποιοσδήποτε έζησε έστω και μια μέρα στην κοιλιά του κτήνους ή στην ανοιχτή θάλασσα, μπορεί να το επιβεβαιώσει. Είτε με αρνητικό, είτε με θετικό τρόπο.
Ευχαριστούμε
θερμά τον συγγραφέα Μίνω Ευσταθιάδη για τη συμμετοχή του στη στήλη «Η
Ιόνιος Βιβλιοθήκη Συνομιλεί» και για την όμορφη και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα
συζήτηση.
Εκτιμούμε
ιδιαίτερα τον χρόνο που μας αφιέρωσε, την αμεσότητα και τη ζεστή διάθεσή του, καθώς
και τις σκέψεις και τις ενδιαφέρουσες απαντήσεις που μοιράστηκε, αλλά και όσα
μας αποκάλυψε για το βραβευμένο μυθιστόρημά του «Σου γράφω από την κοιλιά
του κτήνους».
Του
ευχόμαστε ολόψυχα κάθε επιτυχία στη συγγραφική του διαδρομή, με έμπνευση,
δημιουργικότητα και πολλά ακόμη όμορφα βιβλία, και ευχόμαστε να έχουμε την
ευκαιρία να τον φιλοξενήσουμε ξανά.
Θεατρική έξοδος στην «Άννα Καρένινα»
Πληροφορίες: 693 781 2816 
